بهره وری چیست؟

بدون ديدگاه

بهره وری چیست؟

هدف گزارش: تعریف مفهوم بهره وری

فهرست مطالب گزارش

تاریخچه لغت بهره وری

تعاریف بهره وری

تصورات غلط درباره مفهوم بهره وری

چرا باید بهره وری وجود داشته باشد؟

عوامل موثر بر بهره وری

سطوح بهره وری

روز بهره وری

یکی از مواردی که همه سازمان ها و حتی انسان ها به آن توجه دارند، موضوع بهره وری است، اینکه سازمانشان و یا اصلاً خودشان بهره وری بالایی داشته باشند.

تاریخچه لغت بهره وری

 می‌توان گفت برای نخستین بار لغت «بهره‌وری» توسط فردی به نام «کوئیزنی» در سال ۱۷۷۶ (میلادی) بکار برده شد. بیش از یک قرن بعد یعنی در سال ۱۸۳۳ (میلادی) فردی به اسم «لیترِ» بهره‌وری را «قدرت و توانایی تولید کردن» تعریف کرد. بایستی توجه داشت که واژه بهره‌وری با گسترش انقلاب صنعتی و جهت افزایش سودمندی حاصل از نیروی کار، سرمایه و مواردی از این دست گسترش یافت ولی اصطلاح بهره‌وری آب در چند ساله اخیر و به دلیل کمبود این ماده ارزشمند گسترش یافته‌است

تعاریف

تعریف عامیانه: اگر در تعریفی ساده بخواهیم بهره وری را در سازمانی توضیح دهیم، یعنی میزان خروجی و سود سازمان نسبت به هزینه ها.

تعریف بهره وری از دید سازمان های مختلف

  • مرکز بهره وری ژاپن: هدف از بهبود بهره وری در وهله نخست عبارتست از به حداکثر رساندن استفاده از منابع، نیروی انسانی، تسهیلات و … به نحو علمی، کاهش هزینه های تولید، گسترش بازار، افزایش اشتغال و کوشش برای افزایش دستمزد های واقعی بطوریکه به سود کارگر، مدیریت و عموم مصرف کنندگان باشد
  • دفتر بین المللی کار: بهره وری رابطه بازده تولید با یکی از عوامل تولید است. به عبارت دیگر درجه استفاده از هر یک از عوامل تولید، بهره وری می باشد
  • آژانس بهره وری اروپا: بهره وری یک دیدگاه فکری است و هدف آن تلاش در جهت بهبود وضع موجود می باشد.

تعریف علمی: انجام درست کارهای درست، این یعنی بهره‌وری

تعریفی که استاندارد، از بهره وری و عوامل کلیدی آن دارد، دو مقوله اثربخشی و کارایی است که به شکل زیر تعریف می شود:

  • تعریف اثربخشی (effectiveness): اثربخشی به مفهوم انجام کار صحیح می باشد و توجه آن بر کیفیت و میزان مفید بودن کارهای اجرا شده است.
  • تعریف کارایی (efficiency): کارایی به معنای انجام درست کارها است و بر کمیت و میزان فعالیت های انجام شده تاکید دارد.

اما سوال اینجاست که کدام یک بهتر هستند، آیا باید بدنبال کارایی بود یا اثربخشی؟

سازمان های پیشرو همواره توجه ویژه ای به هر دو شاخص اثربخشی و کارایی دارند و سعی می کنند در سازمان هر دو شاخص اندازه گیری شود. زمانی می توانیم بگوییم بهره وری سازمانی در حد مطلوبی است که هر دو شاخص اثربخشی و کارایی در حد مطلوب باشد.

برخی تصورات غلط از تعریف بهره وری

غالبا از مفهوم بهره وری همچون سایر مفاهیم و واژه های علمی، برداشت ها و تلقی های نادرستی می شود که عمدتا ناشی از عدم احاطه کامل به مفهوم مورد بحث است. در این مبحث برخی از طرز تلقی های نادرستی که از مفهوم بهره وری وجود دارد را بیان می کنیم.

  • بهره وری مختص به صنعت است

بهره وری منحصر به سیستم های تولید صنعتی نیست. امروزه این مفهوم در انواع سیستم های تولیدکننده خدمات حتی در بخش دولتی نیز رایج گردیده است و جهت ارتقا و بهبود بهره وری خدمات عمومی (دولتی) نظریه ها و مدلهای مختلفی ارائه گردیده است.

  • بهره وری یعنی سودآوری

اشتباهات رایج در مفهوم بهره وری، یکی دانستن این مفهوم با سودآوری است. سودآوری با بهره وری رابطه مستقیمی ندارد. به عبارت دیگر با بالا رفتن سود ممکن است بهره وری بالا نرود. مثلا در جریان فروش کالایی با استفاده از مکانیزم قیمت گذاری، سودآوری بوجود می آید که ممکن است به بهای اُفت بهره وری حاصل شده باشد.

  • بهره وری همان اثربخشی است

اثربخشی به میزان یا درجه تحقق اهداف یک سیستم گفته می شود. اما تحقق یک یا چند هدف سازمانی یا ملی به منزله حُسن بهره برداری از منابع یا به مثابه ارتقا بهره وری نیست. زیرا می توان به هدفی با هزینه زیاد و یا با صرف وقت و نیروی انسانی زیاد نایل شد که در این صورت هدف به نحو کارآمدی تحقق نیافته است و جهت نیل به آن منابع زیادی مصرف گردیده است.

  • بهره وری یعنی کاهش هزینه ها

عده ای عقیده دارند که کاهش هزینه ها به ارتقا و افزایش بهره وری کمک می کند، حال آنکه اگر این عمل به کاهش تولید انجامیده باشد، در بلندمدت اُفت بهره وری را به دنبال خواهد داشت.

  • بهره وری یعنی تولید بیشتر

برداشت نادرست دیگری که از مفهوم بهره وری وجود دارد در ارتباط با قضاوت در مورد عملکرد یک سیستم صرفا براساس مقدار یا ارزش تولیدات آن است. افزایش تولید یک سیستم (کالا یا خدمات) بر افزایش بهره وری دلالت نمی کند زیرا بهره وری بنا به تعریف، رابطه بین مقدار تولید را با منابع مصروفه نشان می دهد و صرف تاکید بر مقدار تولید و عدم توجه به ارتباط آن با منابع مصروفه نتیجه گیری غلطی را بدست می دهد. زیرا هزینه ها ممکن است در درون افزایش تولید نامتناسب با مقدار تولید افزایش یافته باشد یا افزایش ارزش تولیدات صرفا به دلیل قیمت ها و تورم باشد نه بهبود بهره وری.

  • بهره وری قابل اندازه گیری نیست

برخی بر این باورند که بهره وری قابل اندازه گیری نیست در صورتی که بهره وری با توجه به مدلها و شاخص ها امری است که می توان آن را اندازه گیری کرد.

چرا باید بهره وری وجود داشته باشد؟

  • منابع و مواد اولیه

منابع، امکانات و قابلیتهای محدود هر کشور که چارچوب های پیشرفت و توسعه آینده آن را معین می کنند در مقابل جمعیت فزاینده کشورها و رشد توقعات مردم آنها ناچیز هستند. این در حالی است که معادن تجدیدناپذیر جهان رو به اتمام است و رشد منابع تجدیدپذیر هم به هیچ وجه جوابگوی رشد جمعیت نیست. این زنگ خطری برای ملل دنیا بویژه کشورهای تک محصولی است که لزوم استفاده بهینه و بهره ور از امکانات را بارز می سازد.

  • تورم و افزایش قیمت ها

اقتصاددانان نبود رشد بهره وری را یکی از عوامل اصلی تورم دانسته اند. زیرا تورم ناشی از افزایش مستمر در قیمت فروش محصولات یا خدمات است. شاید ساده ترین راه ممکن جهت دستیابی به درآمد بیشتر برای عرضه کنندگان کالا یا خدمات انتقال بار بر دوش مصرف کنندگان است و لذا تولیدکنندگان بجای افزایش بهره وری اقدام به افزایش قیمتها می نمایند که این افزایش خود موجب افزایش هزینه های تولید و کاهش بهره وری می شود.

  • تاثیر فرهنگ

اثر فرهنگی و تبلیغی ارتقاء بهره وری در ارائه خدمات عمومی به قدری زیاد است که گاهی معیار قضاوت در مورد فرهنگ یک ملت قرار می گیرد. از این روست که بسیاری از کشورها می کوشند در اماکنی نظیر فرودگاه ها (که اولین مکان در معرض دید خارجیان است) نظم و ترتیب، سرعت، سادگی در نحوه ارائه خدمات و … را به نمایش بگذارند و فرهنگ خود را بهره ور نشان دهند. اصولا دلیل اصلی عدم دستیابی کشورهای توسعه نیافته به بهره وری را می توان مشکلات فرهنگی آنها نامید.

  • ضرورت اشتغال

نقش مهم بهره وری در اشتغال غیر قابل تردید است. از نقطه نظر اقتصاد کلان شرط لازم برای رشد اقتصادی پیوسته و اشتغال کامل، بهره وری نیروی کار است. حرکت بهره وری در زمان حاضر باید میزان اشتغال و حقوق ها را افزایش دهد و فشارهای ناشی از کار را بکاهد.

  • اختلاف طبقاتی

توزیع نابرابر در دارایی های مولد، نرخ بالای بیکاری پنهان و گسترده در مناطق فقیرنشین بخصوص روستاها به همراه بهره وری پایین آنها، فقر را در این مناطق شکل می دهند. این وضعیت را می توان به خوبی در کشورهای آسیای جنوبی دید که در مقایسه با کشورهای شرق آسیا بسیار فقیرتر هستند.

  • بکارگیری منابع اضافی

افزایش بهره وری نیروی کار باعث می گردد که همان میزان تولید، با منابع کمتری انجام گیرد و بنابراین منابع اضافی می تواند برای افزایش ظرفیت کارخانه جهت تولید بیشتر همان کالا یا کالاهای دیگر سرمایه گذاری گردد.

بدین ترتیب با افزایش بهره وری سرمایه گذاری ها، کالا و خدمات بیشتر و اشتغال و توسعه بالاتر و در نتیجه رفاه بیشتری در اختیار مردم قرار می گیرد.

  • استفاده موثر از سرمایه های موجود

در شرایط حاضر بسیار ضروری است که علاوه بر ایجاد سرمایه های جدید، به این نکته توجه شود که از سرمایه های موجود با چه بهره وری و کارایی استفاده می شود. به عبارت دیگر مسئله روز ما در شرایط حاضر بحث بهره وری و چگونگی بکارگیری این مهم در امور مختلف اقتصادی کشور است.

  • کیفیت زندگی کاری

رابطه کیفیت زندگی کاری و بهره وری منابع انسانی یک رابطه دوسویه است. اگر این رابطه برای مدیران اینگونه مطرح باشد که افزایش کیفیت زندگی باعث افزایش بهره وری می گردد و عکس این رابطه را در نظر نگیرند، سازمان و در نهایت جامعه به سوی تنبلی، کم کاری و رفاه طلبی کشیده می شود.

عوامل موثر در بهره وری

می توان به طور کلی عوامل موثر در بهره وری را در سه قالب کلی تعریف کرد:

عوامل خارجی: ارزشهای ملی، فرهنگی، اجتماعی و جهت گیری های سیاسی جامعه

عوامل داخلی: ابزار، تکنولوژی، مواد، طراحی، آموزش، ارتباطات، ماشین آلات و …

عوامل ۶ گانه موثر بر تولید: نیروی کار، مدیریت، مواد اولیه، انرژی، سرمایه و تکنولوژی (ماشین آلات، دانش فنی و اطلاعات)

سطوح بهره وری

بر خلاف پندار برخی افراد بهره‌وری فقط برای صنایع نیست بلکه بهره‌وری سطوح مختلفی دارد و همه افراد در همه سطوح نقش دارند یعنی اینکه افراد می‌توانند با تفکر، ابداعات و نوآوری‌های خود عملاً در چند سطح گوناگون مؤثر واقع گردند، سطوح مختلف بهره‌وری عبارتند از:

  • سطح فرد
  • سطح گروه آموزشی
  • سطح گروه کاری
  • سطح سازمانی
  • سطح رشته‌های تجاری، خدماتی، صنعتی و کشاورزی
  • سطح بخش‌های اقتصادی
  • سطح ملی و کشوری
  • سطح جهانی

در سطوح فردی به دنبال تدابیری برای افزایش بهره‌وری فردی هستیم؛ و در سطح گروه نیز به دنبال افزایش بهره‌وری گروه کاری هستیم. بدیهی است که موضوع بهره‌وری بیشتر در سطوح سازمانی و رشته‌ها مطرح می‌شود و بیشترین ضوابط و شرایط مربوط به بهره‌وری را می‌توان در آن‌ها مشاهده کرد. چه بسا برخی مشاغل و حتی برخی دستگاه‌ها به دلیل انجام فعالیت‌های موازی و تکراری بودن وظایف سازمانی در یکدیگر ادغام شده و برخی از آن‌ها حذف شده‌اند. بهره‌وری ملی که مهم‌ترین عنصر بهره‌وری است از ارتباط بین دولت، اقتصاد، جغرافیا، جمعیت و فرهنگ بدست می‌آید که عموماً به زبان ریاضیات ترجمه می‌شود و سپس نقطه بهینه آن بدست می‌آید.

روز بهره وری

اول خرداد روز بهره‌ وری و بهینه سازی مصرف

روز بهره وری و بهینه سازی مصرف، بهانه ای برای تکرار اهمیت استفاده مؤثر و مطلوب از زمان، امکانات، سرمایه، فرصت ها و نیروی انسانی در جهت تولید، بهینه سازی مصرف و در نتیجه ، رسیدن به رشد و شکوفایی همه جانبه اقتصادی و اجتماعی در جامعه است.

نوشتن دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

سوالی دارید؟ با ما صحبت کنید!
مکالمه را شروع کنید
سلام! برای چت در WhatsApp پرسنل پشتیبانی که میخواهید با او صحبت کنید را انتخاب کنید
ما معمولاً در چند دقیقه پاسخ می دهیم

فرصتی طلایی برای یک همکاری به یاد ماندنی!!!

 تیم همراهان مدیر قصد دارد جهت تکمیل نیروی پرسنلی خود از بین متقاضیان محترم جذب نیرو نماید.